Gorzka zgnilizna drzew pestkowych – charakterystyka
Gorzką zgniliznę drzew pestkowych uważa się za jedną z najgroźniejszych chorób przechowalniczych jabłek i gruszek, a jej bezpośrednim sprawcą są grzyby z rodzaju Neofabraea (np. Neofabraea vagabunda lub N. malicorticis, wcześniej Gloeosporium lub Pezicula). Porażenie następuje już w sadzie, w okresie wegetacji, lecz pełne objawy gorzkiej zgnilizny jabłek najczęściej ujawniają się dopiero po zbiorze, w trakcie długotrwałego magazynowania owoców. Jest to problem, który może prowadzić do istotnego pogorszenia zdolności przechowalniczej owoców, niszcząc nawet ponad połowę składowanego plonu w latach sprzyjających rozwojowi tej choroby przechowalniczej.
Jak wygląda gorzka zgnilizna drzew pestkowych?
Początkowo są to drobne, zagłębione, brunatne plamy gnilne, często powstające wokół przetchlinek na skórce. Plamy te szybko się powiększają, stają się ciemnobrunatne i mogą układać się w koncentryczne pierścienie. W obrębie plamy miąższ staje się miękki i zapada się, a pod skórką tworzą się drobne, niewidoczne wypukłości — są to skupiska zarodników grzyba. W zaawansowanym stadium porażona część miąższu, a nawet zdrowa tkanka przylegająca do zgnilizny, nabiera charakterystycznego, gorzkiego smaku – kluczowego dla identyfikacji gorzkiej zgnilizny.
Okres i miejsce występowania gorzkiej zgnilizny jabłek
Głównym źródłem infekcji dla gorzkiej zgnilizny są rany zgorzelowe kory powstałe na pędach, gałęziach i konarach drzew ziarnkowych, a także mumie owoców pozostawione w sadzie. Grzyb zimuje w tych ranach w formie saprotroficznej. Rozprzestrzenianie zarodników z tych źródeł na owoce następuje przy udziale deszczu i wiatru.
Kiedy może się pojawić gorzka zgnilizna drzew pestkowych?
Zakażenie owoców grzybami wywołującymi gorzką zgniliznę drzew pestkowych jest możliwe przez długi czas – od czerwca do zbioru. Okres krytyczny przypada na miesiąc do półtora miesiąca przed zbiorem, zwłaszcza gdy panuje deszczowa i wilgotna pogoda, która stymuluje zarodnikowanie i przenosi zarodniki na owoce. Rozwój choroby, czyli pojawienie się widocznych objawów, następuje jednak przede wszystkim w trakcie przechowywania owoców, co potwierdza, że jest to poważna choroba przechowalnicza.
Jakie uprawy atakuje gorzka zgnilizna drzew pestkowych?
Gorzka zgnilizna drzew pestkowych atakuje głównie jabłonie i grusze. Patogeny z rodzaju Neofabraea są odpowiedzialne również za zgorzel kory jabłoni, która jest szczególnie groźna dla młodych drzew w sadach i szkółkach. Odmiany jabłoni wysoce podatne na porażenie to między innymi: ‘Gala’, ‘Golden Delicious’, ‘Ligol’, ‘Pinova’, ‘Szampion’ i ‘Rubin’, co wymaga intensywnego zwalczania gorzkiej zgnilizny w przypadku ich uprawy.
Gorzka zgnilizna jabłek – szkodliwość
Szkodliwość gorzkiej zgnilizny drzew pestkowych jest bardzo duża. W latach sprzyjających chorobie, straty w owocach przeznaczonych do przechowywania mogą osiągnąć 30–50%, a w skrajnych przypadkach nawet więcej. Owoce tracą całkowicie wartość handlową i spożywczą. Co więcej, patogen wywołuje zgorzel kory, która osłabia młode drzewa (1–3 lata po posadzeniu), co w dłuższej perspektywie negatywnie wpływa na kondycję całego sadu i potęguje problem, jakim jest ta choroba przechowalnicza.
Gorzka zgnilizna jabłek – cykl rozwojowy
Gorzka zgnilizna drzew pestkowych zimuje w postaci grzybni lub zarodników w ranach zgorzelowych na korze. W okresie wegetacji, zwłaszcza podczas deszczu, zarodniki są uwalniane i przenoszone na rozwijające się owoce. Grzyb wnika do owocu przez naturalne otwory (przetchlinki) lub uszkodzenia mechaniczne. Infekcja może przebiegać bezobjawowo przez wiele tygodni. Gorzka zgnilizna jabłek uaktywnia się i dynamicznie rozwija w miąższu podczas składowania w magazynach.
Przyczyny rozwoju gorzkiej zgnilizny drzew pestkowych
Główne przyczyny rozwoju gorzkiej zgnilizny drzew pestkowych to:
- obecność ognisk zgorzeli kory w sadzie, które stanowią stałe źródło zarodników grzyba.
- Wilgotna i długa aura deszczowa w okresie przed zbiorczym, która sprzyja zakażeniu.
- Uszkodzenia mechaniczne owoców (np. po gradobiciu, cięciu, zbiorach) – wrota dla patogenu.
- Brak dezynfekcji narzędzi oraz niezabezpieczanie ran po cięciu.
- Uprawa odmian bardzo wrażliwych na tę choroby przechowalnicze.
Jakie są skutki rozwoju gorzkiej zgnilizny drzew pestkowych?
- Utrata smaku i jakości owoców co obniża wartość handlową plonu.
- Gnicie od środka (niewidoczne objawy zewnętrzne).
- Owoce porażone w czasie przechowywania stanowią źródło infekcji dla zdrowych owoców znajdujących się w ich bezpośrednim sąsiedztwie, co prowadzi do szybkiego wzrostu strat w przechowalniach.
- Konieczność sortowania i utylizacji porażonych owoców – dodatkowe koszty
- Zwiększone koszty ochrony roślin. Sadownicy zmuszeni są do stosowania dodatkowych zabiegów ochronnych, takich jak opryski zapobiegawcze, utrzymanie wysokiej higieny w przechowalniach oraz dezynfekcja sprzętu. To wszystko zwiększa całkowite koszty produkcji.
- Straty ekonomiczne – choroba powoduje znaczące obniżenie jakości handlowej plonów, co przekłada się na mniejsze zyski producentów.
Gorzka zgnilizna jabłek – zapobieganie
Kluczowe w zapobieganiu gorzkiej zgniliźnie drzew pestkowych jest ograniczenie źródeł infekcji w sadzie. Zapobieganie obejmuje:
- Regularne lustracje w celu wykrycia i usuwania pędów z objawami zgorzeli kory.
- Zabezpieczanie wszystkich ran po cięciu maścią ogrodniczą z fungicydem.
- Wybór odmian mało wrażliwych przy zakładaniu nowych sadów.
- Zapewnienie przewiewności koronom drzew przez prawidłowe cięcie.
- Dezynfekcja skrzynek oraz utrzymanie niskiej i stałej temperatury (2–4°C) i wilgotności w przechowalniach.
Jak zwalczać gorzką zgniliznę drzew pestkowych?
Zwalczanie gorzkiej zgnilizny jabłek w sadzie jest niezbędne w przypadku uprawy wrażliwych odmian lub odnotowania strat w poprzednim sezonie. Skuteczna ochrona wymaga zabiegów fungicydowych w fazie dojrzałości owoców. Zaleca się wykonanie 1–2 oprysków fungicydami w okresie 1–2 tygodnie przed zbiorem jabłek, aby zapobiec infekcji przed zmagazynowaniem owoców. Ważne jest, aby w razie uszkodzeń (np. po gradobiciu), wykonać oprysk natychmiast.
Skuteczne środki na gorzką zgniliznę jabłek
Do skutecznych środków na gorzką zgnilizna jabłek zalicza się zarejestrowane fungicydy do stosowania przed zbiorczego, które ograniczają rozwój patogenów i zabezpieczają owoce w trakcie przechowywania. Przykłady substancji to kaptan, piraklostrobina czy boskalid. Kluczowa jest rotacja środków i stosowanie ich zgodnie z zaleceniami, minimalizując ryzyko powstania odporności grzyba na stosowane fungicydy. Ponadto stosowanie środków ochrony roślin, takich jak Mevalone, redukuje rozwój patogenów, zapewniając zdrowe owoce przez okres przechowywania i ograniczając straty spowodowane przez choroby przechowalnicze jabłek i gruszek.
FAQ
Czy gorzka zgnilizna drzew pestkowych rozwija się tylko w przechowalni?
Nie. Zakażenie owoców następuje już w sadzie (okres przedzbiorczy), ale objawy gorzkiej zgnilizny ujawniają się dopiero podczas przechowywania.
Czy gorzka zgnilizna drzew pestkowych zawsze występuje z gorzkim smakiem?
Tak. Miąższ porażonych jabłek, nawet zdrowa część przylegająca do zgnilizny, nabiera charakterystycznego gorzkiego smaku, stąd nazwa choroby.
Czy gorzka zgnilizna atakuje tylko owoce?
Nie. Ten sam patogen (Neofabraea spp.) powoduje również groźną chorobę kory, znaną jako zgorzel kory jabłoni, która jest źródłem zakażenia owoców.
Kiedy stosować opryski na gorzką zgniliznę drzew pestkowych?
Opryski fungicydami zaleca się wykonywać na 1–2 tygodnie przed zbiorem, a także interwencyjnie po uszkodzeniach, np. gradobiciu.
Które odmiany jabłoni są najbardziej podatne na gorzką zgniliznę jabłek?
Do odmian jabłoni wysoce podatnych na porażenie przez gorzką zgniliznę należą: Gala, Golden Delicious, Ligol, Pinova, Szampion i Rubin.
Porozmawiaj z nami