Natychmiastowy efekt zwalczania stonki ziemniaczanej – jak oceniać skuteczność zabiegu?

12.06.2023

Dr inż. Joanna Klepacz-Baniak

Skuteczność zwalczania stonki ziemniaczanej zapewnia środek z efektem natychmiastowego zablokowania żerowania szkodnika, który zapewnia fizyczną śmierć osobników dorosłych i larw już po kilku godzinach.

Stonka ziemniaczana to najgroźniejszy szkodnik w uprawie ziemniaka. Jest gatunkiem bardzo plastycznym i łatwo przystosowującym się do zmian klimatyczno-środowiskowych. Niekontrolowana szybko rozprzestrzenia się na plantacji, prowadząc nawet do gołożerów. Skutecznym sposobem eliminacji stonki jest oprysk owadobójczy na ziemniaki, a najskuteczniejszy insektycyd na stonkę, to taki którego użycie przynosi natychmiastowy i długotrwały efekt.

Jak zmiany klimatyczne wpływają na zwalczanie stonki ziemniaczanej?

Stonka ziemniaczana jest owadem, który bardzo łatwo adaptuje się do warunków pogodowych i środowiskowych, dlatego zmiany klimatyczne, a szczególnie wzrost temperatury, sprzyjają jej intensywnemu rozmnażaniu się i powiększaniu populacji¹. W takich warunkach stonka ziemniaczana (Leptinotarsa decemlineata) może wykształcić dwa pokolenia w sezonie.

O bardzo wysokiej szkodliwości stonki świadczy fakt, że liczebność populacji tego owada na większości plantacji znacznie przekracza próg szkodliwości. Żerowanie szkodnika przy równoczesnym wystąpieniu zarazy ziemniaka doprowadzić może do całkowitego zniszczenia roślin².

Gdy na plantacji pojawiają się dorosłe osobniki i larwy stonki ziemniaczanej w różnych stadiach rozwojowych, to uszkodzenia na roślinach powstałe wskutek ich żerowania powiększają się błyskawicznie. Osobniki dorosłe mają do 12 mm długości i należą do rodziny stonkowatych. Samica w sezonie składa od 1000 do 3000 jaja, co pokazuje skalę intensywności zagrożenia. W takiej sytuacji tylko szybkie powstrzymanie strat i zwalczanie szkodnika lub ograniczenie jego liczebności do poziomu nieszkodliwego jest szansą na uratowanie plonu.

Należy jednak mieć świadomość, że aktualnie stonka stanowi tak duże zagrożenie, że zabiegi powinny być wykonywane w blokach zabiegowych.

Stonka ziemniaczana – czym zwalczać agrofaga w uprawie ziemniaka?

Trafny wybór środka ochrony roślin na stonkę ziemniaczaną uwarunkowany jest jego zdolnością do natychmiastowego niszczenia stadiów żerujących oraz długotrwałego zabezpieczania rośliny przed kolejnymi nalotami szkodników.

Jedynie oprysk owadobójczy na ziemniaki jest w stanie zahamować żerowanie stonki. Insektycydy na ziemniaki różnią się mechanizmem działania. Najbardziej trafnym wyborem będzie środek, który:

• zadziała natychmiastowo na żerujące w danym momencie stadia rozwojowe stonki ziemniaczanej,
• działał będzie długotrwale w roślinie, powodując śmierć kolejnych osobników: larwy wylęgające się z jaj, chrząszcze po przepoczwarzeniu, czy nalatujące na plantację.

Dzięki wielu mechanizmom działania w roślinie i na szkodniki Mospilan 20 SP doskonale wpisuje się w te założenia.

Jaki mechanizm działania wykazuje środek do zwalczania stonki ziemniaczanej Mospilan 20 SP?

Mospilan 20 SP to insektycyd na stonkę wykazujący działanie kontaktowe i żołądkowe. Do hemolimfy przedostaje się po bezpośrednim kontakcie przez skórę, przewód pokarmowy i układ oddechowy – stamtąd z kolei przenika do układu nerwowego.

Neuroaktywne oddziaływanie Mospilanu 20 SP polega na zablokowaniu synaps nerwowych. Substancja czynna tego insektycydu jest antagonistą acetylocholiny – zastępuje ją w receptorach, aktywując je³. Oddziałuje na nerwy mięśniowe i ośrodkowy układ nerwowy szkodników⁴. Powoduje zaburzenia lokomotoryczne i upośledza prawidłowe poruszanie się, wywołuje drgawki, konwulsje, paraliż, a w konsekwencji śmierć szkodników, dzięki czemu wykazuje wysoką skuteczność.

Jaki jest najlepszy oprysk na stonkę ziemniaczaną?

Minimalne straty plonu szacuje się przy stosowaniu insektycydów na stonkę w ziemniakach o natychmiastowym działaniu.

Oprysk na szkodniki w ziemniakach przy użyciu insektycydu Mospilan 20 SP o działaniu powierzchniowym, wgłębnym i systemicznym (w dawce 0,12 kg/ha) sprawia, że osobniki stonki ziemniaczanej natychmiast przestają żerować i nie powodują już strat w plonie.

Mogą być jeszcze aktywne, wykazując już tylko nieskoordynowane ruchy ciała. Jednak co kluczowe, nie pobierają pokarmu i tym samym nie uszkadzają roślin. Śmierć larw i chrząszczy następuje po kilku godzinach.

Po tym czasie należy dokonywać oceny skuteczności insektycydu. Działanie Mospilanu 20 SP na szkodniki rozpoczyna się więc natychmiast po wykonaniu zabiegu, a ostateczny efekt obserwować można po kilku godzinach.

Kiedy najlepiej pryskać na stonkę ziemniaczaną?

Optymalny termin oprysku przypada na moment wystąpieniu szkodnika na plantacji, a sam zabieg jest najskuteczniejszy podczas masowego wylęgu larw, najlepiej w stadium L1 lub L2; warto go wykonać do początku fazy kwitnienia i przeprowadzić w porze nocnej lub wczesnym rankiem ze względu na wysokie temperatury panujące w łanie.

Najważniejszy, poza samym środkiem, czynnik, który pozwala na skuteczne zwalczanie stonki to termin zabiegu. Nie możemy dopuścić do sytuacji, kiedy na roślinie będą obecne wszystkie stadia rozwojowe szkodnika. Zabieg należy wykonać z chwilą zauważenia pierwszych osobników na plantacji, co wymaga regularne monitorowanie plantacji ziemniaków od pierwszej dekady czerwca. Progi szkodliwości wynoszą 1–2 chrząszcze na 25 roślin lub około 15 larw na krzak, czyli 15 larw na jednej roślinie. Samica składa jaja na spodniej stronie liści, dlatego ważne jest sprawdzanie liści pod kątem składania jaj i świeżego wylęgu.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę na bardzo wysokie temperatury, które w łanie często utrzymują się do późnych godzin wieczornych. Skuteczność insektycydów zwykle jest najwyższa przy temperaturze poniżej 20°C. Aby zapewnić maksymalną skuteczność zabiegu w takich warunkach, wykonujemy go w nocy lub bardzo wcześnie rano, zgodnie z zaleceniami, z zachowaniem zasad bezpieczeństwa i właściwym użyciem sprzętu. Larwy stonki żerują intensywnie przez 11–30 dni i po wystąpieniu szkodnika mogą zniszczyć rośliny w ciągu kilku dni, jeśli zabieg zostanie opóźniony.

Aktualizacja: 25.06.2026

___
¹⁾Erlichowski T., 2017: Historia stonki ziemniaczanej w Polsce – od imperialistycznego dywersanta do pospolitego owada. Ziemniak Polski 3: 36–42.
²⁾Pruszyński S. i in., 2003. Strategia chemicznego zwalczania stonki ziemniaczanej (Leptinotarsa decemlineata Say) w Polsce. Instytut Ochrony Roślin –PIB, Poznań.
³⁾Michel M., 2020: Neonikotynoidy – insektycydy systemiczne w ochronie roślin. Progress in Plant Protection 60(1): 41–48.
⁴⁾Tomizawa M. i in., 2005: Neonicotinoid insecticide toxicology: mechanisms of selective action. Annu. Rev. Pharmacol. Toxicol. 45: 247–268.