Choroby kory drzew owocowych – jak je rozpoznawać?

17.04.2018

Choroby kory i drewna roślin sadowniczych są przyczyną nieodwracalnych zmian w strukturze i funkcjonowaniu przewodnika oraz pędów drzew i krzewów owocowych. Wystąpienie części z nich zwiększa ponadto ryzyko zgnilizn owoców w trakcie wegetacji oraz podczas przechowywania.

Jakie są groźne choroby kory drzew owocowych?

Pośród najczęstszych patogenów infekujących korę można wymienić zgorzel kory jabłoni, raka drzew owowcowych, brunatną zgniliznę drzew owocowych czy też srebrzystość liści.

Ciepła i wilgotna pogoda sprzyja rozwojowi chorób kory drzew owocowych, co prowadzi do większych strat w sadach. Źródłem infekcji grzybowych są różne formy przetrwalnikowe chorób mogą zimować w zgłębieniach kory, w pąkach, na porażonych owocach lub liściach, co zwiększa ryzyko infekcji w sprzyjających warunkach.

Jakie objawy daje zgorzel kory jabłoni?

Zgorzel kory jabłoni to groźna choroba grzybowa drzew owocowych wywoływana przez grzyby Neofabraea malicorticis i N. alba, której głównym symptomem jest brunatnienie, zapadanie się oraz łuszczenie kory porażonych pędów począwszy od miejsca ich przycięcia. Na pniach widoczne są eliptyczne, lekko zagłębione plamy wokół uszkodzeń kory. U drzew starszych na gałęziach obserwuje się często podłużne, smugowate nekrozy.

Najgroźniejsze są jesienne infekcje, gdyż prowadzą do powstania rozległych ran obejmujących cały obwód pnia. Grzyby zimują w ranach zgorzelinowych kory lub jako pasożyty na obumarłych owocach. Źródłem zakażeń są zarodniki konidialne powstające na porażonej korze. 

Choroby kory drzew owocowych często zaczynają się od uszkodzeń, takich jak otarcia, cięcia, złamania, pęknięcia, uszkodzenia spowodowane przez gradobicie czy w wyniku żerowania szkodników, co umożliwia patogenom wnikanie do kory i drewna.

Warto pamiętać, że grzyby powodujące zgorzel jabłoni są sprawcami gorzkiej zgnilizny jabłek.

Czym charakteryzuje się rak drzew owocowych?

Rak drzew owocowych to infekcja, której sprawcą jest grzyb Neonectria galligena atakujący głównie jabłonie, rzadziej grusze, powodując brązowienie, zapadanie się i nekrozę kory.

Charakterystycznym symptomem są zgrubienia na obrzeżu ran. Stanowi je tkanka kallusowa, która jest szybko niszczona przez patogen co objawia się strefowaniem widocznym jako szereg koncentrycznie ułożonych obumarłych fragmentów tkanki zabliźniającej.

Oprócz kory patogen niszczy także drewno, na którego przekroju widać charakterystyczne ciemnienie rdzenia. Na obumarłej tkance korowej pojawiają się kuliste, brunatnoczerwone owocniki o średnicy 0,5–1,5 mm. W naszych warunkach klimatycznych tworzą się od późnej jesieni do wiosny. Od maja do listopada w obrębie ran powstają również tzw. sporodochia (białożółte, wzniesione, o średnicy 0,1–3,0 mm formy), które są skupieniami zarodników konidialnych.

Głównie jesienią konidia dokonują infekcji pędów przez blizny po opadłych liściach, rzadziej przez rany po zerwanych owocach. W ostatnich latach coraz częściej grzyb ten zaraża owoce prowadząc do tzw. zgnilizny kielicha.

Jak przebiega brunatna zgnilizna drzew pestkowych? 

Brunatna zgnilizna owoców drzew ziarnkowych oraz brunatna zgnilizna owoców drzew pestkowych to infekcje powodowane przez grzyby Monilinia fructigena oraz M. laxa, a od pewnego czasu także M. fructicola. 

Głównym źródłem infekcji są porażone pędy i zmumifikowane owoce. Patogeny wnikają do pędów przez zranienia i porażone kwiaty, a do owoców przez uszkodzenia skórki i przetchlinki. W przypadku wiśni, jabłoni i gruszy powszechne jest porażenie kwiatów, a następnie przenikanie patogenów do krótkopędów i gałęzi. Pojawiają się wtedy na nich nekrotyczne plamy pokryte drobniejszymi, niż na owocach, sporodochiami. Silnie porażone pędy zamierają powyżej infekcji. Potencjał infekcyjny M. fructicola jest większy, niż dwóch pozostałych, ze względu na wytwarzanie stadium doskonałego, które może być źródłem infekcji pierwotnej wiosną. Najgroźniejsze jest porażenie kwiatów, które z czasem zamierają. W kolejnym sezonie wegetacji obserwuje się nekrozy na gałęziach wokół krótkopędów. Nie są one tak rozległe jak w przypadku zgorzeli kory.

Jakie zagrożenie stanowi rak bakteryjny drzew owocowych?

Rak bakteryjny drzew owocowych to choroba, którą wywołuje bakteria Pseudomonas syringae porażająca czereśnie i wiśnie, także morele, brzoskwinie, rzadziej jabłonie i grusze.

W przypadku drzew pestkowych najczęściej infekowane są kwiaty, które po zakażeniu brunatnieją i obumierają. Z porażonych kwiatów bakterie przenikają do krótkopędów i gałęzi. Pojawiają się na nich wycieki gumy, a kora ulega nekrozie. Obumarłe warstwy kory pękają, odsłaniając drewno. Na pędach tworzą się zgrubienia z obfitą gumozą.

Bakterie zimują w pąkach, a wczesną wiosną powodują ich zamieranie, objawiające się nekrozą pąków. W naszych warunkach wrotami infekcji są często blizny po opadłych liściach. Najgroźniejsze są jesienne infekcje pędów i pni, na których w kolejnym sezonie wegetacyjnym tworzą się rozległe rany. Bakterie zimują także w korze porażonych drzew. W cyklu rozwojowym patogenu szczególnie niebezpieczne są wiosenne zakażenia kwiatów oraz jesienne infekcje pędów. Również wrotami infekcji mogą być mechaniczne uszkodzenia kory spowodowane cięciem albo żerowaniem owadów.

Czym objawia się srebrzystość liści?

Srebrzystość liści objawia się srebrzystoszarymi przebarwieniami liści, a także nekrozą, łuszczeniem się i odpadaniem porażonej kory oraz gniciem i murszeniem drewna.

Sprawcą choroby drzew owocowych jest grzyb Chondrostereum purpureum, który zazwyczaj poraża drzewa pestkowe, głównie śliwy, ale także porzeczki, agrest, leszczynę, orzech włoski. Mimo, że objawami chorobowymi są srebrzystoszare przebarwienia liści, to sprawca choroby jest pasożytem ran. Infekuje także korę i drewno. Porażona kora ulega nekrozie, łuszczy się i odpada. Drewno gnije, a następnie murszeje. Na obumarłej korze grzyb wytwarza skórzaste, ułożone dachówkowato, szarobiałe owocniki o pofałdowanych brzegach. Zarodniki dokonują infekcji pni i gałęzi przez rany po cięciu lub innych uszkodzeniach kory.

Do zakażeń najczęściej dochodzi od sierpnia do kwietnia. Zarodniki łatwo przenoszone są przez wiatr nawet do kilku kilometrów. Owocniki mogą być także wytwarzane na obumarłych, wyciętych gałęziach pozostawionych w sadzie.

Jak leczyć choroby kory drzew owocowych?

Skuteczne ograniczanie chorób grzybowych kory drzew owocowych wymaga zintegrowanego podejścia, które łączy metody agrotechniczne i chemiczne. Działania należy prowadzić wieloetapowo, dopasowując je do fazy fenologicznej drzew i biologii danego patogenu. Kluczowe momenty do lustracji drzew to przedwiośnie i jesień, kiedy patogeny łatwiej wnikają przez rany.

Profilaktyka chroni drzewa przed powstawaniem wrót infekcji, przez które wnikają patogeny.

Podstawą w ograniczaniu presji chorób grzybowych drewna i kory jest bezwzględne zachowanie higieny podczas rutynowych zabiegów agrotechnicznych. Każde zaniechanie w postaci braku dezynfekcji narzędzi czy pominięcia zabezpieczania ran po cięciu generuje otwarte wrota dla zarodników.

– Jacek Preuss, Field Crop Manager w Sumi Agro Poland

Warto opryskiwać drzewa preparatami miedziowymi, które są kluczowym elementem ochrony przed rakiem bakteryjnym i grzybowym. Opryski powinny odbywać się w trzech terminach: wiosną przy nabrzmiewaniu pąków, w czasie kwitnienia oraz jesienią.

Opryskiwanie drzew preparatami miedziowymi, szczególnie w okresie opadania liści i wczesną wiosną, hamuje również rozwój chorób kory i drewna w kolejnych sezonach.