Hodowla murarki ogrodowej – pytania i odpowiedzi. Jak zadbać o dzikie pszczoły w ogrodzie i sadzie?

03.03.2017

Hodowla murarki ogrodowej to prosty sposób na zwiększenie liczby pożytecznych zapylaczy w ogrodzie, sadzie czy na plantacji. Murarka ogrodowa jest łagodną, dziko żyjącą pszczołą, która dobrze przystosowuje się do warunków tworzonych przez człowieka i może być wykorzystywana do zapylania wielu upraw. Odpowiadamy na najważniejsze pytania o prawidłową pielęgnację murarki ogrodowej.

Obecność owadów zapylających ma istotne znaczenie dla prawidłowego zapylenia kwiatów, a w konsekwencji dla wielkości i jakości plonu. Dlatego murarka ogrodowa (Osmia bicornis, dawniej Osmia rufa) jest szczególnie przydatna w rzepaku, sadach i innych uprawach.

Owady te wykazują wyjątkową dynamikę rozrodczą i łatwo adaptują się do warunków stworzonych przez człowieka. Przygotowaliśmy kompleksowy poradnik w formie pytań z odpowiedziami, które krok po kroku wyjaśniają, jak hodować murarkę ogrodową. Wskazujemy też, jakie warunki należy zapewnić owadom, aby cieszyć się obfitymi plonami przez wiele sezonów.

Pytania i odpowiedzi: Hodowla murarki ogrodowej krok po kroku

1. Jak przygotować trzcinowe rurki gniazdowe dla murarki i zbudować domek?

Siedlisko dla murarki ogrodowej powinino przede wszystkim chronić owady przed opadami deszczu i silnym wiatrem. Wylot ula należy skierować na stronę południową, południowo-wschodnią lub południowo-zachodnią – poranne słońce dogrzewa wnętrze gniazda, dzięki czemu pszczoły szybciej rozpoczynają loty.

Jako materiał gniazdowy niezmiennie najlepiej sprawdzają się rurki z trzciny dla murarek. Oto najważniejsze wytyczne dotyczące ich przygotowania:

• Długość rurek: Powinna wynosić od 18 do 20 cm.
• Średnica otworów: Optymalna to 6–8 mm. Jest to kluczowy parametr dla struktury płci. W rurkach o średnicy 5–6 mm rozwija się większa liczba samców, przy 6–7 mm proporcja płci jest bardziej wyrównana, natomiast przy średnicy 7–8 mm przeważają samice.
• Zakończenie: Rurki powinny być z jednej strony zamknięte naturalnym kolankiem trzcinowym – murarki znacznie chętniej zasiedlają rurki ślepo zakończone.

Tworząc ul dla murarek, kluczowy jest wybór właściwego materiału gniazdowego. Rurki z trzciny dla murarek ścięte tuż za kolankiem są naturalnym i najbardziej chętnie zasiedlanym przez te pszczoły schronieniem. Pamiętajmy też o wystawie południowej – poranne słońce dogrzeje owady, dzięki czemu murarka ogrodowa szybciej rozpoczyna swoje loty zapylające. 

2. Czy murarka zawsze zasiedli przygotowane dla niej rurki gniazdowe i jak ją zwabić?

W środowisku naturalnym murarka ogrodowa gnieździ się w spróchniałym drewnie, szczelinach murów, pustych łodygach roślin czy po osach. Bardzo chętnie adaptuje przygotowane rurki trzcinowe, jeśli znajdują się w pobliżu miejsca jej wygryzania.

Jeśli zastanawiasz się, jak zwabić murarkę ogrodową, najprostszym i najpewniejszym sposobem jest kupno kokonów murarki ze sprawdzonego źródła. Wykładając pudełko z kokonami bezpośrednio przy nowym materiale gniazdowym, wygryzające się pszczoły powinny bezpośrednio zasiedlić przygotowane rurki.

3. W jakich warunkach atmosferycznych i na jakie odległości lata pszczoła murarka?

• Temperatura: owady te rozpoczynają masowe loty, gdy temperatura powietrza osiąga około 15°C. W deszczowe dni, przy silnym zachmurzeniu lub porywistym wietrze ich aktywność ustaje.
• Zasięg lotu: samice zazwyczaj oddalają się od gniazda na 100–200 m, choć w przypadku niedoboru pokarmu mogą podejmować dalsze loty. Dlatego niezwykle ważne jest, aby ul dla murarek stał bezpośrednio na terenie uprawy.
• Zagrożenie roślinami wiatropylnymi: murarka uwielbia rośliny z rodziny różowatych (Rosaceae – jabłonie, grusze, czereśnie), jednak duże zagrożenie stanowią rosnące w pobliżu drzewa wiatropylne (orzech włoski, dąb, topola). Z racji ogromnej wydajności pyłkowej potrafią one odciągnąć samice od sadu. Aby temu zapobiec, gniazda murarki należy stawiać minimum 350 metrów od drzew wiatropylnych.

4. Ile kwiatów zapyla jedna samica i jakie są normy obsady na 1 ha?

Na zaopatrzenie jednej komórki lęgowej samica wykonuje około 40 lotów i odwiedza około 1200 kwiatów. Ponieważ w ciągu życia może założyć około 5–20 komór lęgowych, liczba odwiedzonych kwiatów może wynosić od 6000 do 24 000 sztuk.

Zalecane normy obsady samic na 1 ha uprawy:

• Sad jabłoniowy i gruszowy: 500–600 samic / ha
• Plantacja czarnej porzeczki: 800 samic / ha
• Uprawa rzepaku: ok. 1000 samic / ha
• Sad wiśniowy i czereśniowy: 2500–3000 samic / ha

Wskazówka: Kupując kokony murarki ogrodowej, należy zaplanować ich 3-krotnie więcej niż docelowa liczba samic na hektar (ze względu na naturalną proporcję płci oraz ewentualne straty).

5. Kiedy wystawiać kokony murarki na zewnątrz?

Termin wystawienia kokonów należy dopasować przede wszystkim do terminu kwitnienia roślin, które mają być zapylane. Murarka naturalnie rozpoczyna loty wiosną, a odpowiednie warunki temperaturowe mogą wpływać na tempo jej rozwoju i termin wylotu. Odpowiednio manipulując temperaturą w miejscu przechowywania (chłodnia), można nieco przyspieszyć lub opóźnić wygryzanie się pszczół, dopasowując je idealnie do zakwitania sadu lub rzepaku.

6. Co to jest smółka i dlaczego wyjście z pudełka z kokonami jest zabrudzone?

Niedługo po wygryzieniu się z kokonów pszczoły wydalają wilgotną treść jelitową zwaną smółką. Jest to całkowicie naturalne zjawisko fizjologiczne. Powstałe plamy na pudełku wylęgowym nie są objawem choroby, lecz znakiem, że owady pomyślnie opuściły oprzędy.

7. Na czym polega selekcja i czyszczenie kokonów murarki?

Wyjmowanie kokonów murarki przeprowadza się pod koniec zimy (od grudnia do marca). Prawidłowe czyszczenie kokonów murarki polega na rozłupaniu trzciny i dokładnym przebraniu oprzędów:

• Zdrowe kokony: Mają ciemnokasztanową barwę, są twarde, mają kształt wydłużonego owalu z białawym stożkiem na jednym z biegunów.
• Chore i spasożytowane: Kokony miękkie, zapleśniałe lub z otworami po pasożytach należy odrzucić.

8. Dlaczego należy bezwzględnie spalić resztki kokonów i starych rurek?

Po masowym wylocie murarek z kokonów wygryzają się również pasożyty tego gatunku. Jeśli resztki gniazd oraz spasożytowane i wygryzione kokony zostaną w ulu lub w jego pobliżu, pasożyty natychmiast zaatakują nowe pokolenie. Wszystkie odpadki po selekcji i wygryzieniu należy bezwzględnie niszczyć poprzez spalenie.

9. Ile rurek dostawić w kolejnym roku i czy można używać starych?

Choć technicznie możliwa jest hodowla murarki ogrodowej bez wyjmowania kokonów ze starych rurek, prowadzi to do drastycznego wzrostu śmiertelności owadów.

Dla zachowania higieny co roku należy dostarczać świeży materiał gniazdowy. W kolejnym sezonie hodowli należy przygotować co najmniej 2 razy więcej nowych rurek niż w roku poprzednim, co odpowiada przyrostowi populacji przy prawidłowej pielęgnacji.

10. Jakie szkodniki murarki ogrodowej stanowią największe zagrożenie?

Wśród najgroźniejszych wrogów murarki wymienia się złotolitkę (Chrysis ignita), szmeronię (Stelis phaeoptera), brzęczkę (Melecta luctuosa), wysmugę (Sapyga quinquepunctata), roztocza murarkowego (Chaetodactylus osmiae), drogosza (Anthrax anthrax) oraz ścieskę (Coelioxys rufescens). Są to przede wszystkim pasożyty i organizmy wykorzystujące gniazda murarki do rozwoju. Mogą przedostawać się do zajętych rurek, a następnie atakować znajdujące się w nich stadia rozwojowe pszczoły lub korzystać ze zgromadzonych przez nią zapasów pokarmu. Szczególną uwagę należy zwrócić na roztocza murarkowego, które może występować w gniazdach i ograniczać przeżywalność rozwijającego się potomstwa. Ograniczanie liczebności naturalnych wrogów jest jednym z powodów, dla których zaleca się regularną kontrolę materiału gniazdowego, selekcję kokonów oraz usuwanie i niszczenie pozostałości po zakończeniu sezonu. Takie postępowanie pozwala ograniczyć ryzyko przenoszenia pasożytów i patogenów na kolejne pokolenie murarki.

11. Jak powinno wyglądać zimowanie murarki ogrodowej?

Jesienią rurki z kokonami można przenieść do suchego i czystego pomieszczenia, w którym temperatura jest zbliżona do warunków panujących na zewnątrz (np. nieogrzewany garaż, altana, przedsionek chłodni). Oprzędy umieszcza się w pojemnikach zapewniających dobrą wentylację, układając je niezbyt grubą warstwą (kilka centymetrów), co zapobiega powstawaniu wilgoci i pleśni.

Dlaczego owady zapylające w sadzie są tak ważne?

Współczesne rolnictwo i sadownictwo coraz mocniej stawiają na bio-rozwiązania. Owady zapylające w sadzie to nie tylko gwarancja obfitego plonu, ale również wyższa jakość handlowa owoców – są one lepiej wykształcone, większe i smaczniejsze.

Jedna samica murarki ogrodowej potrafi w ciągu swojego życia odwiedzić nawet dwadzieścia cztery tysiące kwiatów. Dlatego wprowadzenie murarki do upraw rzepaku, porzeczek czy drzew owocowych to bezpośrednia inwestycja w wyższą wydajność gospodarstwa. Pamiętajmy jednak, że hodowla murarki ogrodowej to także odpowiedzialność – dbanie o higienę gniazd i ochrona owadów przed chemizacją w niewłaściwych terminach to fundament sukcesu.

Kalendarz hodowcy – najważniejsze prace w ciągu roku

Sukces w hodowli murarki ogrodowej zależy od dopasowania działań do naturalnego cyklu życiowego pszczół. Poniższy kalendarz zbiera najważniejsze zadania hodowcy – od wiosennego wystawiania kokonów, przez letnią opiekę nad rozwojem nowego pokolenia, aż po zimową selekcję i zimowanie.

Tabela 1: kalendarz hodowcy – jakie działania podjąć w kolejnych miesiącach?

Podsumowanie

Murarka ogrodowa to niezastąpiony sprzymierzeniec każdego ogrodnika i sadownika. Choć rozpoczęcie hodowli wymaga przygotowania odpowiednich rurek z trzciny i zadaszonego ula, proces ten przynosi ogromne korzyści. Pamiętając o kluczowych zasadach – takich jak coroczna zmiana materiału gniazdowego, selekcja kokonów, spalanie odpadów poprodukcyjnych oraz ochrona przed szkodnikami – zapewnisz swojemu ogrodowi darmową i niezwykle wydajną służbę zapylającą na długie lata.

Mamy nadzieję, że ten rozbudowany poradnik murarka ogrodowa – pytania i odpowiedzi rozwiał wszelkie wątpliwości. W razie dodatkowych pytań skontaktuj się z doradcami Sumi Agro,