Mszyce w pszenicy jesienią – jak zapobiegać groźnemu wirusowi BYDV?

28.10.2026

Mszyce w pszenicy jesienią to jedno z najbardziej podstępnych i kosztownych zagrożeń, z jakimi mierzą się właściciele plantacji zbóż ozimych. Choć bezpośrednie szkody wyrządzane przez te drobne owady bywają początkowo niewidoczne, ich rola jako wektorów groźnego wirusa żółtej karłowatości jęczmienia (BYDV) jest destrukcyjna dla upraw. Aby zapobiec drastycznym spadkom plonowania, kluczem jest poznanie biologii tego szkodnika, rzetelne prowadzenie monitoringu oraz szybka i przemyślana reakcja przy użyciu sprawdzonych rozwiązań. Przypomnijmy zatem najważniejsze informacje na ten temat.

Jak rozpoznać mszyce i jakie szkody powoduje wirus BYDV?

Głównym sprawcą jesiennych problemów w zbożach jest mszyca czeremchowo-zbożowa (Rhopalosiphum padi). To ona jako pierwsza i najbardziej agresywnie zasiedla młode rośliny pszenicy ozimej. Często towarzyszy jej mszyca zbożowa (Sitobion avenae). To drobne owady (1,5–3 mm) o barwie od oliwkowo-zielonej do niemal czarnej. Ich ulubionym miejscem żerowania są najniższe, najbardziej zacienione części roślin – dolna strona pierwszych liści oraz nasada pochew liściowych, tuż przy samej glebie.

Szkodliwość mszyc ma charakter dwojaki:

1. Szkody bezpośrednie (Mniej istotne jesienią): Owady nakłuwają tkanki siewek i wysysają z nich soki, co przy masowym pojawie prowadzi do osłabienia turgoru, żółknięcia i deformacji pojedynczych liści.
2. Szkody pośrednie (Kluczowe i nieodwracalne): Mszyce są wektorami (przenosicielami) wirusa żółtej karłowatości jęczmienia (BYDV). Wirus ten zostaje wprowadzony do wnętrza rośliny wraz ze śliną owada podczas nakłuwania komórek. Raz zainfekowana siewka staje się chora do końca swojej wegetacji. Wirusa BYDV nie da się wyleczyć żadnym preparatem.

Fizjologiczne konsekwencje infekcji wirusowej BYDV są dla pszenicy niszczycielskie. Wirus atakuje i uszkadza wiązki przewodzące blokując transport asymilatów z liści do systemu korzeniowego. W efekcie korzenie przestają rosnąć. Liście porażonej pszenicy przebarwiają się na kolor żółty, jaskrawopomarańczowy lub czerwono-purpurowy, zaczynając od czubków. Tak osłabione siewki tracą mrozoodporność i masowo wypadają zimą. Te, które przetrwają do wiosny, wykształcają zdrobniałe kłosy o znikomym plonie.

Lustracja plantacji jesienią – jedyny fundament ochrony zbóż

W przypadku zbóż ozimych, jedynym sposobem na wykrycie zagrożenia jest bezpośrednia, wnikliwa lustracja roślin na polu. Obserwacje należy rozpocząć natychmiast po wschodach pszenicy ozimej. Niezwykle ważna jest duża częstotliwość oraz wnikliwość lustracji polowych. Roślinę należy delikatnie rozchylić, sprawdzając dolną stronę liścieni, pierwszych liści właściwych oraz pochewkę liściową tuż przy ziemi – dlatego, że to tam kryją się mszyce.

Mszyce w pszenicy jesienią okiem eksperta

– Na przykładzie ubiegłego roku możemy śmiało założyć, że ocieplenie i brak przymrozków w okresie jesiennym będą sprzyjać wyjątkowo długiej aktywności szkodników na plantacjach zbóż. Jesienią przeprowadzałem lustrację pszenicy ozimej na Opolszczyźnie w fazie BBCH 13–18 i na własne oczy widziałem, jak poważna była presja. Na młodych roślinach stwierdziliśmy wtedy masową obecność nie tylko mszyc, ale równolegle również skoczka sześciorka, kolejnego groźnego wektora chorób wirusowych.

Ciepła jesień drastycznie wydłuża okienko żerowania tych owadów, co zwiększa ryzyko infekcji wirusem BYDV. Ignorowanie pierwszych pojedynczych osobników na liściach w takich warunkach pogodowych to ogromne ryzyko. Doświadczenia z ubiegłego sezonu pokazują, że szybka reakcja i wykonanie profesjonalnego oprysku insektycydowego to jedyna droga, by skutecznie zredukować rozwijającą się populację szkodników i zabezpieczyć pszenicę przed skutkami ich obecności – Artur Kulikowski, doradca regionalny Sumi Agro Poland.

Jak skutecznie zwalczać mszyce w pszenicy jesienią?

Gdy lustracje wykażą obecność mszyc w liczbie przekraczającej próg szkodliwości, czas na natychmiastową interwencję. Jednak z uwagi na fakt, że mszyce bytują głównie na spodniej stronie liści, zabieg insektycydowy oparty wyłącznie na substancji działającej kontaktowo nie zapewni satysfakcjonującej efektywności.

Skuteczną i nowoczesną strategią walki z mszycami w zbożach jest zastosowanie preparatu dwuskładnikowego INAZUMA 130 WG. Insektycyd ten łączy dwie substancje czynne o odmiennych mechanizmach działania (klasyfikacja IRAC 4A oraz 3A).

Acetamipryd jest substancją o działaniu systemicznym (układowym). Dlatego po aplikacji jest wchłaniana przez liście, wnika do soków roślinnych i krąży w całej roślinie. Dzięki temu eliminuje żerujące mszyce nawet jeśli zdołały się ukryć przed opryskiem pod liśćmi. Ten mechanizm zabezpiecza także nowe przyrosty i chroni rośliny przez długi czas po zabiegu.

Z kolei lambda-cyhalotryna to pyretroid działający na powierzchni rośliny. Zapewnia szybki efekt zwalczając szkodniki, które mają bezpośredni kontakt z cieczą opryskową.

Jacek Preuss, Kierownik ds. Upraw Polowych Sumi Agro Poland:

– Większość pyretroidów przestaje działać lub drastycznie traci skuteczność w temperaturach poniżej 10°C oraz powyżej 20°C. Acetamipryd zawarty w produkcie INAZUMA 130 WG wykazuje pełną, niezależną stabilność działania w szerokim spektrum od 5°C do 25°C. Oznacza to, że oprysk jest skuteczny zarówno w chłodne, jesienne poranki, jak i w wyjątkowo ciepłe południa.

Mszyce żerują pod liśćmi, bardzo nisko, przy samej szyjce korzeniowej, gdzie dotarcie bezpośrednie kropli oprysku bywa utrudnione. Działanie układowe sprawia, że substancja sama dopływa z sokami do najgłębszych zakamarków rośliny, eliminując ukryte kolonie.

Ze względu na szybkie wnikanie acetamiprydu do wnętrza tkanek, preparat zaledwie kilkadziesiąt minut po zabiegu staje się całkowicie niewrażliwy na opryskanie przez deszcz, co jesienią przy zmiennej pogodzie bywa kluczową zaletą.

Podsumowanie parametrów ochrony pszenicy jesienią

Poniższa tabela przedstawia kluczowe parametry pomagające w szybkim podjęciu decyzji agrotechnicznych na polu: